Kelajak avlodlar uchun hamkorlik
O'zbekistonning Yaponiya bilan munosabatlari chuqur tarixiy ildizlarga ega. Asrlar davomida Samarqand Buyuk Ipak yo'lining markazi bo'lgan va qadimgi Yaponiya poytaxti Nara uning sharqiy boshlanishi bo'lgan. Ipak yo'li bo'ylab, jumladan, O'zbekiston va Yaponiya o'rtasidagi savdo va bilim almashinuvi xalqaro savdo va madaniy o'zaro ta'sirni rivojlantirishda muhim rol o'ynadi, tsivilizatsiyalar o'rtasida madaniy ko'priklarni shakllantirdi. Samarqand va Nara hozirda birodarlashgan shaharlardir.
O'zbekiston mustaqillikka erishganidan beri O'zbekiston va Yaponiya o'zaro manfaatli hamkorlikning ishonchli va barqaror munosabatlarini rivojlantirdilar. Diplomatik munosabatlar o'rnatilgandan beri Yaponiya O'zbekistonning asosiy texnologiya va investitsiya sheriklaridan biri bo'lib kelgan.
Iqtisodiy hamkorlik dinamikasi
Ammo iqtisodiy hamkorlik so'nggi yillarda, O'zbekistonda tub iqtisodiy islohotlar boshlanganidan beri eng jadal rivojlandi. Yaponiya Tashqi Savdo Tashkiloti (JETRO), Yaponiya Xalqaro Hamkorlik Agentligi (JICA) va Yaponiya Xalqaro Hamkorlik Banki (JBIC) O'zbekiston-Yaponiya iqtisodiy hamkorligini rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi.
So'nggi yillarda Yaponiya Xalqaro Hamkorlik Agentligi bilan hamkorlik strategik sheriklik darajasiga ko'tarildi. Agentlik bilan loyihalar portfeli 8 milliard dollardan oshdi va sog'liqni saqlash, energetika, transport, ta'lim, sanoat va boshqa sohalarda 3 milliard dollardan ortiq tashabbuslar ishlab chiqilmoqda. Yaqinda bo'lib o'tgan tashrif davomida ushbu tashkilot bilan iqtisodiy zonalarni rivojlantirish, qishloq xo'jaligi, tibbiy uskunalar yetkazib berish va tadbirkorlikni qo'llab-quvvatlash bo'yicha yangi shartnomalar imzolandi. Yaponiya investorlari uchun yapon modeli va standartlariga muvofiq ishlab chiqilayotgan maxsus iqtisodiy zonani yaratish loyihasini ishga tushirish ham kelishib olindi.
Yaponiya Xalqaro Hamkorlik Banki bilan hamkorlik ham jadal rivojlanmoqda, hozirda neft-kimyo, energetika, telekommunikatsiya, infratuzilma va yengil sanoat kabi sohalarda umumiy loyihalar portfeli 5 milliard dollardan oshadi. Ushbu tashrif davomida 10 milliard dollardan ortiq qiymatga ega yangi loyihalarni ishlab chiqish va mavjudlarini takomillashtirish masalalari muhokama qilindi.
Savdo aloqalari ham dinamik o'sishni ko'rsatmoqda. 2017-2024 yillar oralig'ida O'zbekiston va Yaponiya o'rtasidagi savdo aylanmasi ikki baravardan ko'proqqa, 166,2 million dollardan 388,5 million dollarga oshdi. Bu o'sish 2024-yilda tezlashdi va 2023-yilgi darajadan oshdi. 236,8 million dollardan 388,6 million dollargacha 64,1% ga o'sdi. Yaponiyadan import qilinadigan mahsulotlarning 90% dan ortig'ini mashina va uskunalar tashkil etadi, xizmatlar va kimyoviy o'g'itlar, shuningdek, meva-sabzavotlar, to'qimachilik mahsulotlari, radioaktiv elementlar va reaktiv yoqilg'i esa O'zbekiston eksportining katta qismini tashkil qiladi.
Investitsiya hamkorligi ham faol rivojlanmoqda. So'nggi sakkiz yil ichida O'zbekistonda faoliyat yuritayotgan yapon kompaniyalarining soni o'n baravar oshdi va umumiy loyihalar portfeli 20 milliard dollardan oshdi. Sojitz, Toyota Tsusho, Sumitomo, Itochu, Kyoto Plaza, Balcom va Shikoku Electric kabi yetakchi yapon kompaniyalari O'zbekistonda faol ish olib bormoqda, energetika, geologiya, turizm, infratuzilmani rivojlantirish, IT va boshqa sohalarda muhim loyihalarni amalga oshirmoqda.
Xususan, Sojitz Corporation O'zbekistonda loyihalarni amalga oshirmoqda, jumladan, Sirdaryo viloyatida bug'-gaz elektr stansiyasi, ko'p tarmoqli kasalxona, Toshkentda yangi xalqaro aeroport, shamol elektr stansiyasi va boshqa loyihalar. Tashrif davomida kompaniyaning tibbiy klinikalar va ta'lim muassasalarini modernizatsiya qilish, transchegaraviy "yashil" energiya yo'lagini yaratish, gaz kompressor stansiyalarini modernizatsiya qilish va yapon investorlari uchun maxsus iqtisodiy zonani yaratishda ishtirok etish rejalari qo'llab-quvvatlandi.
Sumitomo Corporation O'zbekistonning Samarqand viloyatida ikkita quyosh elektr stansiyasi va energiya saqlash tizimlarini qurmoqda. Shamol elektr stansiyalari bilan bog'liq shunga o'xshash loyiha Qoraqalpog'iston Respublikasida ham rejalashtirilgan. Tashrif davomida O'zbekiston rahbari korporatsiya bilan 2030-yilgacha hamkorlik dasturini qabul qilishni taklif qildi.
O'zbekiston ITOCHU Corporation bilan mashinasozlik, geologiya va infratuzilma sohalarida katta tajribaga ega va kompaniya bilan Yaponiyaga muhim minerallarni eksport qilish bo'yicha uzoq muddatli kelishuvlarga erishdi. Ushbu tashrif davomida kompaniya bilan hamkorlikning yangi yo'nalishlari muhokama qilindi.
Suvni tozalash, avtomobil ishlab chiqarish, havo harakatini boshqarish tizimini modernizatsiya qilish va ijtimoiy sohada davlat-xususiy sheriklik loyihalarini amalga oshirish kabi sohalar.
JOGMEC, ITOCHU Corporation bilan birgalikda, O'zbekistonning Navoiy va Qashqadaryo viloyatlarida uran konlarini o'zlashtirmoqda. Tashrif davomida kompaniyalarning O'zbekiston hududlaridagi istiqbolli konlarda qimmatbaho metallarni qazib olish rejalari ham muhokama qilindi va tasdiqlandi.
Muzokaralar va tashrif natijalari
Tashrif davomida bo'lib o'tgan muzokaralar davomida hukumatlararo hamkorlikning barcha sohalarini qamrab oluvchi O'zbekiston-Yaponiya strategik sherikligini yanada chuqurlashtirish masalalari muhokama qilindi. Shuningdek, parlament do'stlik guruhlari, iqtisodiy hamkorlik qo'mitalari va ustuvor sohalardagi sektoral uchrashuvlarni o'z ichiga olgan mavjud hamkorlik formatlarini faollashtirishning ahamiyati ta'kidlandi. O'zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Yaponiya Bosh vaziri Sanae Takayche o'rtasidagi muzokaralar davomida Yaponiya bilan strategik sheriklikni rivojlantirishning bir qator asosiy yo'nalishlari, jumladan, yashil energiya va sanoat dekarbonizatsiyasi, axborot texnologiyalari, muhim minerallar, mashinasozlik sohasidagi hamkorlik va sog'liqni saqlash va turizm infratuzilmasini modernizatsiya qilish belgilab olindi.
O'tgan tashrif uchun tayyorlangan 12 milliard dollardan ortiq qiymatdagi yangi hamkorlik loyihalarini amalga oshirish uchun O'zbekiston rahbari qo'shma investitsiya platformasini yaratishni taklif qildi. Shuningdek, Samarqand viloyatida yapon modeli va standartlariga asoslangan maxsus iqtisodiy zonani yaratish rejalari belgilab olindi va hozirda O'zbekistonda yaponiyalik hamkorlar bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan "Bir qishloq - bitta mahsulot" dasturini kengaytirish taklifi bildirildi. Ikki mamlakat mintaqalarining birinchi forumi kelasi yili Samarqandda o'tkazilishi taklif qilinmoqda. O'zbekiston Prezidenti va Yaponiya iqtisodiyot, sanoat va savdo vaziri Ryosei Akazava o'rtasidagi uchrashuvda Yaponiya tashqi savdo tashkiloti (JETRO) va Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligi bilan savdo assotsiatsiyasi (ROTOBO) faol ishtirokida biznes aloqalarini yanada mustahkamlash bo'yicha tadbirlar dasturini ishlab chiqish to'g'risida kelishuvga erishildi.
Tashrif kun tartibining asosiy qismi Prezident Shavkat Mirziyoyev va yirik yapon kompaniyalarining biznes rahbarlari o'rtasidagi uchrashuv bo'ldi. Ushbu uchrashuvda Prezident O'zbekiston va Yaponiya o'rtasidagi hamkorlik so'nggi yillarda sifat jihatidan yangi tus olganini ta'kidladi. Yaponiya kompaniyalari ilgari asosan pudrat loyihalarida ishtirok etgan bo'lsa, bugungi kunda ular mamlakat iqtisodiyotiga faol investitsiya kiritmoqdalar, qo'shma korxonalar tashkil etmoqdalar, boshqaruvda ishtirok etmoqdalar, texnologiyalarni o'tkazmoqdalar va milliy kadrlarni tayyorlashga hissa qo'shmoqdalar. “Ushbu sifat oʻzgarishlari natijasida Yaponiya Oʻzbekistonning asosiy iqtisodiy va texnologik sheriklaridan biriga aylandi”, deb taʼkidladi Prezident. Ushbu baholashlar asosida u Yaponiya ishbilarmon doiralari bilan hamkorlikni yanada rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlarini, jumladan, energiya barqarorligi va yashil oʻtishni taʼminlash, qayta tiklanadigan energiya manbalari va saqlash tizimlarini rivojlantirish va Oʻzbekiston iqtisodiyotining uglerod zichligini kamaytirishni belgilab berdi. Muhim minerallarni ilgʻor qayta ishlashga, toʻliq qiymat zanjirini yaratishga alohida eʼtibor qaratildi.
Istiqbolli yoʻnalishlar qatoriga zamonaviy, yuqori texnologiyali sanoat iqtisodiyotini shakllantirish uchun mashinasozlik va sanoat uskunalarini rivojlantirish ham kirdi. Sunʼiy intellekt va raqamlashtirish sohasidagi dasturlarni amalga oshirishni oʻz ichiga olgan axborot texnologiyalarini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratildi.
Yana bir muhim yoʻnalish yuqori texnologiyali va eksportga yoʻnaltirilgan ishlab chiqarish markazlariga, shuningdek, ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish va raqamli boshqaruv tizimlarini joriy etish orqali sanoat kooperatsiyasi markazlariga aylanishi moʻljallangan zamonaviy maxsus iqtisodiy zonalarni yaratish boʻldi.
Biznes vakillari bilan uchrashuvdagi nutqini yakunlab, Shavkat Mirziyoyev Oʻzbekiston Yaponiyani nafaqat investor, balki kelajak sanoatini qurishda strategik sherik sifatida ham koʻrishini taʼkidladi. Tashrifning asosiy natijasi Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Yaponiya Bosh vaziri Sanae Takayche tomonidan Kelajak avlodlar uchun kengaytirilgan strategik sheriklik toʻgʻrisidagi qoʻshma bayonot imzolanishi boʻldi, bu esa Oʻzbekiston-Yaponiya munosabatlarini sifat jihatidan yangi bosqichga koʻtaradi. Taʼlim, sogʻliqni saqlash, ekologiya, suv resurslari, transport, shaharsozlik, turizm, qishloq xoʻjaligi va tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish sohalarida ham keng qamrovli kelishuvlar toʻplami qabul qilindi.
Hamkorlik salohiyatini chuqurlashtirish
Oʻzbekistonning texnologik oʻzgarishlari va innovatsion rivojlanishi bilan Yaponiya bilan savdo, investitsiya va investitsiya sohalarida iqtisodiy hamkorlikni kengaytirish uchun katta salohiyat mavjud.
