O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yilgi Murojaatnomasining lingvistik tahlili
2025-yil 26-dekabrda Prezident Shavkat Mirziyoyev Oliy Majlis va O'zbekiston xalqiga murojaat qildi. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (IISM) mutaxassislari davlat rahbari nutqining lingvistik mazmun tahlilini o'tkazdilar.
Tahlilda zamonaviy lingvistik usullar qo'llanildi va semantik ta'sirni, asosiy tushunchalarni va ularning o'zaro bog'liqligini aniqlashga qaratilgan edi. Davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlarini aniq ko'rsatish uchun so'z bulutlari va diagrammalar ham yaratildi.
Tahlil (asl tildan)
Prezident o'z Murojaatida jami 9135 ta so'zdan foydalangan. So'z bulutini yaratish eng muhim mavzularni vizualizatsiya qilish va mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining ustuvor yo'nalishlari va yo'nalishlarini chuqurroq tushunish imkonini berdi.
Lingvistik tahlil shuni ko'rsatdiki, eng ko'p ishlatiladigan kalit so'zlar "mahalla" (49 marta), "aholi" (35 marta), "iqtisod" (28 marta), "bozor" (26 marta), "loyiha" (25 marta) va "texnologiya" (22 marta) bo'lgan. (1-rasm)
“Ta’lim”, “natija” va “daromad” kabi so‘zlar 20 martadan, “tadbirkor” va “sanoat” so‘zlari 19 martadan, “suv” so‘zlari 18 marta, “elektr energiyasi” va “hudud” so‘zlari 17 martadan, “yoshlar”, “infratuzilma” va “qurilish” so‘zlari 16 martadan ishlatilgan.
Ikki so‘zli iboralar tahlili shuni ko‘rsatdiki, “Markaziy Osiyo” (O‘rta Osiyo) iboralari 8 marta, “aholi daromadi” (aholi daromadi), “qishloq xo‘jaligi” (qishloq xo‘jaligi) va “yangi bosqich” (yangi bosqich) iboralari 7 marta, “yangi texnologilar” (yangi texnologiyalar) va Toshkent shahri (Toshkent) 6 martadan qo‘llangan. “Davlat xizmatlari”, “xorijiy investitsiyalar”, “yangi tizimi” (yangi tizim) iboralari har biri 5 martadan, “dual ta’lim” (ikki ta’lim), “ish o‘rni” (ish o‘rinlari), “viloyat markazlari” (viloyat markazlari), “tuman daroji” (tuman byudjeti) iboralari har biri 4 martadan qo‘llanilgan. Uch so'zli iboralar orasida eng ko'p ishlatiladigan iboralar "keyingi besh yil" (9 marta), "dual ta'limga asoslangan" (4 marta) va "suvni tejaydigan texnologiyalar" va "suv, elektr energiyasi" (har biri 3 martadan) edi.
Shunday qilib, tahlil shuni ko'rsatadiki, davlat siyosatining markazida mahalla, aholining farovonligi va iqtisodiy va texnologik o'zgarishlarga asoslangan yangi rivojlanish bosqichiga o'tish, keyingi besh yil uchun aniq belgilangan strategik maqsadlar bilan bog'liq.
Nutqning tematik tuzilishi
Quyida nutqning asosiy mavzular bo'yicha lug'at taqsimoti diagrammasi keltirilgan bo'lib, unda nutq mazmuni to'qqizta asosiy tematik bloklarga guruhlangan.
Diagrammada mahalla darajasida amalga oshiriladigan texnologik rivojlanish va inson manfaatlari davlat siyosatining markazida ekanligi aniq ko'rsatilgan. Barcha islohotlarning asosiy maqsadi barqaror iqtisodiy o'sish orqali aholining farovonligini ta'minlashdir (2-rasm).
Rivojlanish sohalarining o'zaro bog'liqligi
Ushbu tahlil kelgusi yillarda O'zbekiston davlat siyosatining turli sohalari o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni ko'rsatadigan kalit so'zlarni ta'kidlaydi. Texnologik va innovatsion o'sish modeliga iqtisodiy o'tish davlat siyosatining markaziy elementi bo'lib, yuqori texnologiyali sanoat foydasiga tovarga asoslangan modeldan voz kechishni o'z ichiga oladi. Bu soha "investitsiya", "texnologiya", "bozor" va "mahsulot" kabi tushunchalar bilan chambarchas bog'liq.
Iqtisodiy o'sish va farovonlik bo'limi so'nggi uch yil ichida 145 milliard dollargacha iqtisodiy o'sish va qashshoqlikning ikki baravar kamayishi kabi asosiy islohot natijalarini aks ettiradi. Bu to'g'ridan-to'g'ri "aholi", "iqtisodiyot", "mahalla" va "xizmatlar" bilan bog'liq.
Islohotlarning ijtimoiy poydevori mahalla va ijtimoiy birdamlikni rivojlantirish orqali shakllanadi. Bu soha "mahalla", "yoshlar", "jamiyat" va "qadriyatlar" tushunchalari bilan bog'liq. Lug'atni sohalar bo'yicha tuzish shuni ko'rsatdiki, nutq iqtisodiyotni texnologik modernizatsiya qilish va "mahallaboy" tizimiga asoslangan insonga yo'naltirilgan boshqaruv modeliga qaratilgan.
Iqtisodiy o'sish, farovonlikning oshishi va mahalliy infratuzilmani rivojlantirish o'rtasidagi o'zaro bog'liqlik, shuningdek, inson kapitalini mustahkamlash, bandlikni kengaytirish va davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish ustuvorliklari ta'kidlangan.
Aniqlangan semantik bloklar ichki barqarorlikni rag'batlantirish maqsadlarini ham ta'kidlaydi. Tariq, uy-joy va turizmni rivojlantirish, transport tizimini modernizatsiya qilish, qishloq xo'jaligi mahsuldorligini oshirish va suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish.
Qayta tiklanadigan energiyani rivojlantirish, "Yashil Makon" tashabbusini kengaytirish va iqlim xavflariga chidamlilikni oshirish kabi "yashil" kun tartibiga alohida e'tibor qaratilgan.
Tashqi siyosat bo'limida O'zbekistonning ochiqligi, yaxshi qo'shnichilik munosabatlarini mustahkamlash va global iqtisodiy tizimga integratsiyalashuvi ta'kidlangan.
Lingvistik tahlil davlat rahbarining nutqining asosiy qismi "inson qadri - mahalla - farovonlik" (inson qadri - mahalla - farovonlikning oshishi) bog'liqligi atrofida shakllanganligini tasdiqlaydi, bu yerda islohotlarning maqsadi barqaror o'sish, aholining hayot sifatini yaxshilash va O'zbekistonning mavqeini yanada mustahkamlash sifatida belgilangan.
Ilyos Rabbimov, CERR
CERR Jamoatchilik bilan aloqalar xizmati
Ma'lumot olish uchun quyidagi raqamga qo'ng'iroq qiling:
(78) 150 02 02 (417)
