O'zbekiston, Qozog'iston va Ozarbayjon "Yashil yo'lak" loyihasi orqali Yevropaga yashil energiya eksport qiladi.
O'zbekistonning "Yashil rivojlanish strategiyasi"
So'nggi yillarda O'zbekiston qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanish bo'yicha keng ko'lamli va intensiv islohotlarni amalga oshirmoqda. Bugungi kunga qadar mamlakatning turli hududlarida umumiy quvvati 5582 MVt bo'lgan 15 ta quyosh va beshta shamol elektr stantsiyalari ishga tushirildi, bu aholi va iqtisodiyot uchun yashil energiya ishlab chiqaradi. Shunisi e'tiborga loyiqki, quyosh fotoelektr stantsiyalarining quvvati 3930 MVt, shamol elektr stantsiyalarining quvvati esa 1652 MVt. Barqaror elektr ta'minotini ta'minlash uchun umumiy quvvati 1545 MVt bo'lgan qo'shimcha 12 ta energiya saqlash tizimlari ishga tushirildi.
Faqat 2025-yilda quyosh va shamol elektr stansiyalari 10,5 milliard kVt/soat elektr energiyasi ishlab chiqardi. 2026-yil boshidan 15-aprelgacha bu ko'rsatkich 2,5 milliard kVt/soatdan oshdi va yil oxiriga kelib uni 15 milliard kVt/soatgacha oshirish rejalashtirilgan. 2030-yilga kelib O'zbekiston yashil energiyaning haqiqiy markaziga aylanadi: quyosh va shamol elektr stansiyalarining umumiy quvvati 21 GVt ga yetadi va mamlakatning umumiy elektr energiyasining 54 foizi qayta tiklanadigan manbalardan olinadi. Natijada har yili 18 milliard kub metr tabiiy gaz tejaladi va 25 million tonna zararli gaz chiqindilarining oldini olinadi. Mintaqaviy birdamlik: birodarlar uchun strategik tanlov
Bunday yuksak maqsadlarga erishishda mintaqaviy mamlakatlar, xususan, yaqin qo'shnimiz va strategik hamkorimiz Qozog'iston bilan munosabatlar juda muhimdir. Qozogʻiston Prezidenti Qosim-Jomart Tokayevning yaqinda Oʻzbekistonga tashrifi chogʻida ikki mamlakat rahbarlari sanoatni rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlarini, xususan, energetika sohasidagi sohalarni belgilab oldilar. Ushbu doʻstona munosabatlar nafaqat ikki mamlakat, balki butun mintaqa uchun energiya barqarorligini kafolatlaydi.
Uch mamlakat – Oʻzbekiston, Qozogʻiston va Ozarbayjon rahbarlarining istiqbolga yoʻnaltirilgan siyosati va doʻstligi tufayli “Yashil yoʻlak” loyihasi amalga oshirilmoqda. 2024-yil may oyida Oʻzaro anglashuv memorandumi bilan boshlangan bu yoʻl oʻsha yilning noyabr oyida Bokuda boʻlib oʻtgan COP29 xalqaro sammitida uch mamlakat prezidentlari tomonidan imzolangan strategik sheriklik shartnomasi bilan yanada mustahkamlandi. Ushbu tarixiy hujjat nafaqat energiya ishlab chiqarishda, balki uni uzatishda ham yangi davrni boshlab berdi.
“Yashil yoʻlak” – kelajakka amaliy qadamlar
Loyihaning amaliy bosqichlari izchil davom etmoqda. 2024-yil 27-dekabrda imzolangan taʼsis shartnomasiga muvofiq, Oʻzbekiston, Qozogʻiston va Ozarbayjonning milliy operatorlari – Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari, KEGOC va Azerenergy – umumiy maqsad yoʻlida birlashdilar. 2025-yil boshida Saudiya Arabistoni Qirolligi Energetika vazirligi vakillari bilan Toshkentda o'tkazilgan muzokaralar loyihaning xalqaro mavqeini yana bir bor tasdiqladi.
2025-yil 1-iyulda Bokuda "Yashil yo'lak alyansi" MChJning tashkil etilishi loyiha uchun institutsional asos yaratdi. Dunyoga mashhur italyan kompaniyasi CESI loyihaning texnik-iqtisodiy asosini ishlab chiqish uchun jalb qilindi va Osiyo taraqqiyot banki bilan imzolangan shartnomaga ko'ra, ushbu hujjat 2027-yil boshiga qadar taqdim etiladi. Hozirda uch mamlakat mutaxassislari CESI bilan loyihaning to'liq texnik-iqtisodiy asosini ishlab chiqish ustida ishlamoqda. Xulosa qilib aytganda, ushbu strategik sheriklik nafaqat Yevropaga yashil energiya eksporti uchun, balki Markaziy Osiyo va Kaspiy mintaqasining yagona, ekologik toza va raqamli energiya tizimiga o'tishi uchun ham muhim ustundir. Shubhasiz, davlat rahbarlarining do'stona irodasi va mintaqaviy birdamlik ruhi O'zbekistonni kelajakda global energetika bozoridagi eng ishonchli va yirik o'yinchilardan biriga aylantiradi.
Energetika vazirligi
O'zbekiston Respublikasi
